Wie een pand laat strippen, een bedrijfshal laat slopen of een grote renovatie start, krijgt vroeg of laat de vraag: "Is er een V&G-plan?" Voor veel opdrachtgevers is dat een onbekend document, terwijl de wet juist de opdrachtgever verantwoordelijk maakt. In dit artikel lees je wanneer een V&G-plan verplicht is bij sloopwerk, wie het opstelt, wat erin moet staan en wat het voor jou betekent als particulier of zakelijke opdrachtgever.
Wat is een V&G-plan?
Een V&G-plan is een document waarin staat welke risico's voor veiligheid en gezondheid een bouw- of sloopproject heeft, en hoe die risico's worden voorkomen of beperkt. V&G staat voor veiligheid en gezondheid. De regels komen uit de Arbowetgeving, om precies te zijn de afdeling Bouwproces van het Arbeidsomstandighedenbesluit.
Sloop en ontmanteling vallen daar uitdrukkelijk onder: ze horen bij de bouwwerkzaamheden waarvoor deze regels gelden. Het idee is eenvoudig. Waar meerdere bedrijven tegelijk of na elkaar werken, ontstaan risico's die geen enkel bedrijf alleen overziet. Denk aan een sloper die een vloer openbreekt terwijl een installateur eronder leidingen afdopt. Het V&G-plan legt vast wie wat doet, wanneer, en met welke maatregelen.
Wanneer is een V&G-plan verplicht bij sloopwerk?
Een V&G-plan is verplicht als het project gemeld moet worden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie, of als er werkzaamheden met bijzondere risico's plaatsvinden. Dat staat in artikel 2.28 van het Arbobesluit. Eén van beide is genoeg.
| Situatie | V&G-plan verplicht? |
|---|---|
| Project duurt meer dan 500 mensdagen (bijv. 10 mensen × 50 dagen) | Ja, en melding bij de Arbeidsinspectie |
| Project duurt meer dan 30 werkdagen met meer dan 20 werknemers tegelijk | Ja, en melding bij de Arbeidsinspectie |
| Werk met bijzondere risico's, ook bij een klein project | Ja |
| Kleine binnensloop zonder bijzondere risico's (badkamer, keuken) | Meestal niet |
Bij de bijzondere risico's gaat het om de lijst uit bijlage II van de Europese bouwplaatsrichtlijn (92/57/EEG). Voor sloopwerk zijn vooral deze relevant:
- gevaar om van grote hoogte te vallen, bijvoorbeeld bij daksloop of het slopen van een verdiepingsvloer;
- gevaar om bedolven te worden of weg te zakken, zoals bij het verwijderen van funderingen en kelders;
- blootstelling aan gevaarlijke chemische of biologische stoffen;
- werken in de buurt van hoogspanningskabels;
- het gebruik van springstoffen;
- montage of demontage van zware geprefabriceerde elementen, zoals betonnen kanaalplaten of gevelpanelen.
In de praktijk betekent dit dat een complete totaalsloop van een woning of bedrijfspand al snel onder de plicht valt, terwijl een badkamer of keuken slopen er bijna nooit onder valt. Twijfel je, ga dan uit van de risico's van het werk en niet alleen van de omvang.
Tip: de melding bij de Arbeidsinspectie moet vóór de start van het werk gebeuren, via het online portaal. Daarvoor heb je autorisatie nodig, dus regel die op tijd. Het meldingsformulier moet zichtbaar op de bouwplaats hangen.
Wie stelt het V&G-plan op?
De opdrachtgever is verantwoordelijk voor het V&G-plan, maar laat het meestal opstellen door een coördinator. Het Arbobesluit kent twee fasen en twee coördinatoren:
- Coördinator ontwerpfase. Aangesteld door de opdrachtgever. Stelt het V&G-plan ontwerpfase op of laat dat doen. Hierin staan de risico's die al bij het ontwerp en de voorbereiding bekend zijn, en de keuzes die daarover zijn gemaakt.
- Coördinator uitvoeringsfase. Aangesteld door de uitvoerende partij, meestal de hoofdaannemer. Werkt het plan uit tot een V&G-plan uitvoeringsfase, houdt het actueel en ziet toe op naleving op de bouwplaats.
Coördinatoren zijn verplicht zodra er twee of meer werkgevers, een werkgever met zelfstandigen of twee of meer zelfstandigen aan het project werken (artikel 2.29). Bij een sloopproject is dat bijna altijd het geval: denk aan een sloper, een asbestsaneerder, een installateur die de nutsvoorzieningen afsluit en een transportbedrijf.
Ben je particulier? Dan ben je in de wet een "opdrachtgever-consument" en ben je vrijgesteld van de opdrachtgeversplichten. Die gaan dan over op de partijen die het werk ontwerpen en uitvoeren, zoals de architect of de aannemer. Je hoeft dus zelf geen V&G-plan te schrijven, maar het is wel verstandig om te vragen hoe de aannemer de veiligheid regelt.
Wat staat er in een V&G-plan?
Een V&G-plan bevat volgens artikel 2.28 in elk geval een beschrijving van het project, een inventarisatie van de risico's, de maatregelen, de afspraken en het toezicht. Concreet:
| Onderdeel | Wat het bij sloopwerk betekent |
|---|---|
| Beschrijving van het project | Adres, omvang, planning, betrokken bedrijven en namen van de coördinatoren |
| Risico-inventarisatie | Asbest, verontreinigde grond, instortingsgevaar, kabels en leidingen, werken op hoogte, stof en geluid |
| Maatregelen | Bijvoorbeeld stempelen, valbeveiliging, afzetting, stofafzuiging en een vaste sloopvolgorde |
| Afspraken over uitvoering | Wie welke maatregel treft en wanneer, ook bij gelijktijdig werk van meerdere bedrijven |
| Toezicht | Hoe en door wie de naleving wordt gecontroleerd |
| Ontwerpkeuzes | Bouwkundige, technische en organisatorische keuzes die voor veiligheid zijn gemaakt |
| Voorlichting en instructie | Hoe werknemers op de bouwplaats worden geïnstrueerd, bijvoorbeeld via een startwerkinstructie |
Bij sloopwerk is de risico-inventarisatie het hart van het plan. Asbest moet daarin expliciet worden genoemd. Voor panden van vóór 1994 betekent dat: eerst een asbestinventarisatie, en de opdrachtgever moet het rapport vóór de sloop aan het uitvoerende bedrijf geven. Ook de ligging van kabels en leidingen hoort erin; lees daarvoor ons artikel over de KLIC-melding bij sloopwerk.
Een veelgemaakte fout is een V&G-plan dat aan het begin wordt geschreven en daarna in een la verdwijnt. Bij sloop verandert de situatie elke dag: een wand die vandaag draagt, ligt morgen in de container. Het plan in de uitvoeringsfase moet daarom actueel blijven.
Hoe verhoudt het V&G-plan zich tot sloopmelding en VCA?
Het V&G-plan staat naast de sloopmelding en het VCA-certificaat; het vervangt ze niet. Elk document heeft een eigen doel:
- Sloopmelding (Besluit bouwwerken leefomgeving): bij de gemeente, verplicht bij meer dan 10 m³ sloopafval of bij asbestverwijdering. Gaat over omgeving, afval en asbest. Zie sloopmelding of omgevingsvergunning.
- Sloopveiligheidsplan: kan door de gemeente worden gevraagd bij grote of risicovolle sloop en richt zich vooral op de veiligheid van de omgeving.
- V&G-plan (Arbobesluit): gaat over de mensen die het werk uitvoeren en over de samenwerking tussen bedrijven.
- VCA: een certificaat dat laat zien dat een bedrijf zijn eigen veiligheidsbeheer op orde heeft. Lees meer in wat VCA betekent voor jou als opdrachtgever.
Een VCA-gecertificeerd sloopbedrijf werkt met taakrisicoanalyses en werkinstructies per klus. Die sluiten aan op het V&G-plan, maar zijn de uitwerking door het uitvoerende bedrijf, niet het overkoepelende plan zelf.
Stappenplan voor opdrachtgevers
Ben je zakelijk opdrachtgever, bijvoorbeeld een vastgoedeigenaar, belegger of corporatie? Dan helpt dit stappenplan om je verplichtingen goed te regelen:
- Bepaal vroeg of het project meldingsplichtig is of bijzondere risico's heeft. Schat het aantal mensdagen en kijk naar hoogte, constructie en gevaarlijke stoffen.
- Stel een coördinator ontwerpfase aan als er meerdere bedrijven aan het werk komen.
- Laat een asbestinventarisatie en vooronderzoek doen naar constructie, kabels, leidingen en eventuele bodemverontreiniging.
- Laat het V&G-plan ontwerpfase opstellen en voeg het toe aan de aanvraag of aanbesteding, zodat aannemers er hun prijs op kunnen baseren.
- Leg in het contract vast dat de uitvoerende partij een coördinator uitvoeringsfase aanstelt en het plan actueel houdt.
- Doe de melding bij de Arbeidsinspectie vóór de start, als het project meldingsplichtig is.
- Bewaar het V&G-dossier na afloop. Daarin staat informatie die bij toekomstig onderhoud of een latere sloop van belang is.
Voor het opstellen van een plan biedt Volandis, het kennisinstituut voor de bouw- en infrasector, de gratis V&G-Planner aan.
Ons advies
Een V&G-plan is geen papieren formaliteit, maar het moment waarop alle partijen vooraf nadenken over wat er mis kan gaan. Bij kleine klussen in huis is het zelden verplicht. Bij een totaalsloop, het strippen van een bedrijfspand of een project met meerdere bedrijven en bijzondere risico's moet het er wel zijn, en is de opdrachtgever daarvoor verantwoordelijk.
Wij zijn VCA-gecertificeerd en werken bij elke klus met een vaste werkvolgorde en risicobeoordeling, of het nu gaat om een renovatiesloop of een volledige sloop. Asbest saneren we niet zelf: we signaleren verdachte materialen en verwijzen door naar een gecertificeerd asbestsaneerder. Wil je weten wat er bij jouw project nodig is? Vraag een vrijblijvende offerte aan; je ontvangt binnen 24 uur een reactie.
Veelgestelde vragen
Heb ik als particulier een V&G-plan nodig voor de sloop van mijn badkamer of keuken?
Bijna nooit. Een kleine binnensloop haalt de grenzen voor melding meestal niet en kent zelden bijzondere risico's. Zijn er toch meerdere bedrijven of risico's in het spel, dan rusten de verplichtingen niet op jou als particulier, maar op de ontwerper en de aannemer.
Wat is het verschil tussen een V&G-plan en een sloopveiligheidsplan?
Een V&G-plan komt uit de Arbowetgeving en gaat over de veiligheid en gezondheid van de mensen die het werk uitvoeren. Een sloopveiligheidsplan gaat vooral over de veiligheid van de omgeving, zoals buren, wegen en belendende panden, en kan door de gemeente worden gevraagd bij grotere of risicovolle sloop.
Is een V&G-plan hetzelfde als een VGM-plan of een werkplan?
Niet helemaal. Een VGM-plan voegt aan veiligheid en gezondheid het onderdeel milieu toe en wordt vaak in aanbestedingen gevraagd. Een werkplan of taakrisicoanalyse is de concrete uitwerking per werkzaamheid door het uitvoerende bedrijf en is een aanvulling op het V&G-plan, geen vervanging.
Moet het V&G-plan op de bouwplaats aanwezig zijn?
Ja, in de uitvoeringsfase moet het actuele plan beschikbaar zijn voor iedereen die op de bouwplaats werkt, en voor de Arbeidsinspectie bij een controle. Bij meldingsplichtige projecten moet bovendien het meldingsformulier zichtbaar op de bouwplaats hangen.
Wat gebeurt er als er geen V&G-plan is terwijl het wel verplicht is?
De Nederlandse Arbeidsinspectie kan dan handhaven, bijvoorbeeld met een boete of door het werk stil te leggen. Belangrijker nog: zonder goede afspraken tussen de bedrijven op de bouwplaats neemt de kans op ongevallen toe.
Bronnen
- Veiligheids- en gezondheidsplan voor bouwprojecten – Ondernemersplein (KVK)
- Bouwwerk melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie – Ondernemersplein (KVK)
- Veiligheids- en gezondheidsplan – Arboportaal (ministerie van SZW)
- Bouwprocesbepalingen: veelgestelde vragen – Nederlandse Arbeidsinspectie
- Vraag & Antwoord Arbobesluit afdeling Bouwproces – Volandis